Biblioteczka

Henryk Sienkiewicz

Trylogia

II

Szliśmy,jako zwyczajnie,kumunikiem,gdyż kosz w ten tylko sposób dopędzonym być

może.Gdyśmy we trzy godzin po południu za małe wzgórza,które pogańskimi mogiłami zowią,się dostali,szczęśliwym dla nas zdarzeniem tumany,które całkiem od rana step zasłaniały,opadły nagle,przy samej ziemi się trzymając.A chociaż jeszcze kosza dojrzeć nie było można,przecie po gwarze i ryku bydła,który ze mgły wychodził,poznaliśmy,że stał niedaleko; Kozacy też wysłani na zwiady pod same wozy się podkradali i kilkunastu jeńców złapanych arkanami sprowadzili,ale tak srodze zbitych i poturbowanych,że choć zaraz na męki wzięci,sanguinem tylko,miast słów,oribus wyrzucali.Dowiedział się jednak od nich J.W. wojewoda,że to jest kosz największy,w którym brat chana osobą swoją się znajdował i wielu znacznych murzów;odliczywszy zaś tych Tatarów,którzy koni zapaśnych,wozów,jeńców i taboru pilnować muszą,ci,którzy do bitwy użyci być mogli,czterykroć tylko liczniejsi od naszych wojsk byli.Co usłyszawszy wojewoda zaraz począł nas na owych pagórkach do rozprawy szykować,nam zaś radość wielka wstąpiła w serce,albowiem widzieliśmy,że w tej proporcji i liczbie tylko czterykroć większej Tatarzy mocy naszej oprzeć się nie mogą;ponieważ zaś tabor,a zwłaszcza wielka ilość wołów powolnych utrudniała im ucieczkę,przeto już ujść przed naszymi szablami nie byli w stanie.Wiedzieli też i oni dobrze o nas i innej rady nie mając,także do bitwy po swojemu ustawiać się poczęli,cośmy zaraz poznali po odgłosie wielkiego bębna,który oni balt zowią i za święty poczytując,głosu jego we wszystkim słuchają.Wraz też i mgła poczęła rzednąć tak dalece,że coraz większą ilość buńczuków nad koszem się wznoszących oko dojrzeć mogło –a potem całkiem znikła.Wtedy ujrzeliśmy czarne mrowie pogaństwa,koń przy koniu i mąż przy mężu,kupą zbitą w kształcie sierpa stojących.Od której kupy zaraz harcownicy stadami poczęli się odrywać i latać na wszystkie strony.Inni tuż pod same chorągwie nasze podlatali lżąc nas,wrzeszcząc okrutnie,machając rękami i wyzywając tych,którzy by gonić się z nimi chcieli.Ale wojewoda Kozakom tylko wyjechać pozwolił,aby szyk przez ten czas do zupełnego ładu przywieść,co też i wprędce się stało,bo żołnierz po większej części był stary,doświadczony i sprawny bardzo.Stojąc więc w gotowości patrzyliśmy na harce i dziwne szarwarki Kozaków,którzy sobie najlepiej w pojedynkę z tym plugastwem radzić umieją. Goniono tedy na jeńca albo i na ostre,ale choć chcieliśmy bardzo wiedzieć,jak pierwszy trup głową padnie,nie można tego było rozpoznać,bo padło od razu kilka na wszystkie strony...Przywlókł też stary esauł kozacki jednego murzę,którego na arkan złapał,pod same nogi wojewody,ale już zaduszonego,bo go wlókł z półtorej stai,przy czym i twarz mu się całkiem o osty stepowe podarła.Wzięliśmy jednak to sobie za dobrą wróżbę,a wojewoda,któremu też już pilno było,kazał w surmy i kotły uderzyć krzycząc:„Poczynać!Poczynać!".Orda odpowiedziała wrzaskiem okrutnym,które to odgłosy słysząc,harcownicy zaraz umknęli z pola,na którym usaria miała teraz po staremu iść z całą nieprzyjacielską potęgą w zawód. Wszystko wojsko stało,jako się rzekło,na wzgórzach,gotowe wraz zerwać się na nieprzyjaciela,ale podobało się fantazji J.W.wojewody,starym obyczajem,jedną chorągiew jako sokoła z obręczy naprzód puścić,aby ta łamiąc wszystko po drodze postrach i zamieszanie w szykach nieprzyjacielskich rozniosła.Widzieliśmy tedy tę chorągiew,idącą pod wodzą Babskiego,jak na dłoni,ile że spuszczając się z wolna po pochyłości przechodziła tuż koło nas. Ale gdy ukosem przeszli,konie wzięły już impet największy,aż ziemia gięła się pod nimi,usarze pochylili się w kulbakach i złożyli kopie.Powietrze warczało srodze,a wiater uderzył od nich na nas tak mocny,że aż pióra zatrzęsły się nam na szyszakach.Tak szli naprzód z szumem od skrzydeł i kitajek,właśnie jakoby burza,i znać było,że co im się oprze,to zetrą. Rotmistrze mieli rozkaz pomocy im żadnej nie dawać,póki by sobie sami gościńca na wylot przez pogan nie przebili.Patrzyliśmy na nich długo,bo ze dwie staje lecieli,a kurzawa,ile że szli murawą,nie była wielka.Po naszych chorągwiach, które jeszcze stały,cichość zrobiła się taka, że słychać było bzykanie much i bąków. Każden tylko oczy za tamtymi wytrzeszczał,a czasem koń zarżał lub krew wietrząc szyję wyciągał i chrapy otworzywszy stękał żałośnie.W koszu między poganami zrobiło się wrzenie niemałe,a potem podnieśli krzyk:Ałła!Ałła!,i wnet chmara strzał jakoby ulewa lunęła na usarzy,dzwoniąc po pancerzach i harnaszach.Od nich też doszło wołanie:„Jezus!Maria!", co było znakiem,iż wnet kopiami zderzą.Jakoż z pomocą Bożą dopadli i zderzyli z takim impetem,że pogaństwo rozwaliło się na dwie połowy jakoby drzewo klinem rozszczepione, oni zaś szli środkiem niby ulicą.Dopieroż ulica ta zawarła się z tyłu za nimi i mrowie pokryło ich zupełnie.Widzieliśmy tylko straszne kotłowanie,a czasem koncerz błysnął,a czasem,gdy koń wspiął się pod mężem,ramię zbrojne,to znów proporczyk podleciał w górę,jako ptak,i spadł na dół.Z majdanu,gdzie nie było darni,wstała straszna kurzawa,a w niej kłębiło się i wrzało.Huk samopałów,wrzask okrutny i krzyki uszy nam prawie rozdzierały.U nas też szmery poczęły chodzić przez całe chorągwie,bo trudno było ustać na miejscu.Rwali się ludzie,a konie osadzały się na zadach.Poczęto mówić litanię za konających,gdy wtem wyrostek pewien ślachecki zamiast:„Zmiłuj się nad nimi!" krzyknął:„Widzę jeszcze proporce!". Wtedy żołnierze jednym głosem wołać zaczęli,by im też skoczyć za tamtymi było dozwolono. Zapał wielki i niepowstrzymany ogarnął całe szyki.Niektórym skry szły z oczu,inni od ochoty na krew pogańską tak się właśnie jako panny płonilli; inni, młodsi, śluzy obfite roniąc i ręce ku niebu wyciągając, powtarzali: „Puśćcie,abyśmy braciom naszym na ratunek iść mogli!".Ale pułkownik ciszę wielką groźnie nakazawszy rzekł,„iż nie przystoi rycerstwu,jako byle jakiej milicji,bez komendy uderzać i zbytnim łakomstwem cierpliwości rycerskiej kazić, co jeśliby który uczynił,końmi włóczony będzie ".Patrzyliśmy więc znów w milczeniu na onych ginących i na cały kosz,który się jako olbrzymi wąż żeleźce w brzuchu mający poruszał i wił z boleści,pragnąc zdusić onę chorągiew,która w nim już tkwiła. Tymczasem słońce zaszło i zorze rozpaliły się na niebie.Ale znać na komendę nie trzeba już było długo czekać,bo nagle druga chorągiew stoczyła się za pierwszą, niosąc zniszczenie, za nią trzecia i czwarta. Pod nawalą mężów zbrojnych i koni począł się kosz kolebać i widać było,że bezecny Mahomet runie w proch u stóp przeczystej Marii.Wtem armata,której sześć sztuk nadciągnęło właśnie za nami,zagrała z majestatem i powagą wielką,łamiąc kulami końce kosza.Rotmistrze u nas poczęli starym obyczajem rękawy zawijać i buzdyganami groźnie potrząsać. Kolera bojowa uderzyła nam do głowy jakoby wino.Jaki taki wykrzyknął imię swego patrona,więc słyszałeś ustawnie:„Święty Pietrze!...Święty Janie!...Święty Macieju!..."– a jaki taki,świętych poniechawszy, wołał: „Bij,morduj!". Ja,grzeszny sługa Boży,akt strzelisty odmawiać począłem,a gdym go skończył i ku Marii myśl się podniosła,to cud stał się nade mną,bo nagle jaskółeczka jakowaś nad sterczącymi glewiami kółkiem się zakręciwszy, nagle na mojej usiadła i trzepocąc skrzydełkami jęła powtarzać „ciwit!ciwit!", jakoby się za mnie modliła.Więc zaraz moc jakaś weszła w kości moje,aż włosy zjeżyły mi się pod hełmem.A wtem i czas nadszedł.Od wojewody przypadł służbowy i buńczukiem machnął,wnet rotmistrze do szeregów przypadli,pułkownik krzyknął:„Bij psubraty,w imię Boże!".Konie osadziły się na zadach i powietrze zaświstało nam w uszach.Wsparliśmy też okrutnie pogan,którzy powstrzymać nas nie mogąc,jako kłos zżęty pod kopyta końskie padali.Przewracaliśmy po drodze ludzi, konie, namioty, ostrokoły. Trzask łamanych kopii huczenie armat zgłuszył.Konie kwiczały w ciżbie.Po skruszeniu kopii,gdy nowe ćmy nas opadły,poszło na szable i koncerze. Niejeden odłamkiem glewii grzmocił lub pięścią zbrojną duszę z ciał wypędzał. Pióra usarskie ze skrzydeł i hełmów tysiącem wzbiły się w powietrze.Gorąco od stłoczenia ludzi i koni zatykało dech w gardzieli.Dopieroż poszły wrzaski ochrypłe,jęk tratowanych ludzi,pisk,świst szabel i strzał.Opór poganie dawali okrutny,ale już słabli,coraz gęstszym trupem padając i terror jął ich ogarniać.W zgiełku i zaślepieniu nie wiedzieli,gdzie uciekać,wyjąc więc i rękoma głowy osłaniając,pod cięciami mieczów marli.Konie z jeźdźcami,przez furią zdruzgotane, stos y drgające potworzyły,a my po ciałach onych i krwawej oślizgłości, siekąc, szliśmy przez tłumy ku wozom,skąd lament jeńców pobranych,płacz przeraźliwy niewiast i wołanie ku niebu się rozlegało.Rzeź trwała już w ciemności,póki nie błysnęła łuna od wozów,gdy je kozactwo zapaliło.Dym i skry buchały kłębami,a w tych skrach i dymie bydło w taborze żałosnym rykiem napełniło powietrze;potem zasię tabor rozerwawszy,woły,owce,kozy,konie bez jeźdźców i wielbłądy zdziczałe ze strachu rozbiegły się jako uragan po stepie.Przy wozach największe powstało zamieszanie.Jedni łup w zgiełku brali,drudzy pęta jeńcom cięli,którzy ręce wolne poczuwszy łamali palące się wozy i żagwiami gromili nieprzyjaciół.Szlochanie niewiast wściekłość tym większą w żołnierzach wzbudziło,więc i ci,którzy padając na twarz ręce ku pętom wyciągali,pod mieczem marli.Znaczne oddziały,które z taboru wyrwać się nie mogły,choć o miłosierdzie wyły,w pień wycięto.Za tymi, które wymknęły się z pogromu,pogoń poszła,a z nią i ja skoczyłem. Przed jednym uciekały całe tłumy,ręka od cięć mdlała,konie we krwi się ślizgały,dech ustawał w piersiach końskich.W ciemności cięto na oślep.Aż koń pode mną pyskiem krew wyrzuciwszy padł na murawę,a wraz i mnie jakoby sen zaczął ogarniać,bo mi z ran krew ciurkiem uchodziła.Siadłszy chciałem się Bogu albo Najświętszej Pannie polecić,gdy wtem step zakręcił się ze mną,lucida sidera podskoczyły na niebie i zemdlałem. KONIEC ROZDZIAŁU

srebrny wisiorek

Strony

  • trylogia1.htm
  • trylogia2.htm
  • trylogia3.htm
  • trylogia4.htm
  • trylogia5.htm
  • trylogia6.htm
  • zielony wisior

    szmaragdowy brelok jest spoko

    O...

    Witam w bibliotece i zycze przyjemnego czytania.

    Troche zdjec